Posted by: bluesyemre | March 14, 2018

2023’e Doğru Türkiye’de Üniversite Kütüphaneleri (Mevcut Durum, Sorunlar, Standartlar Ve Çözüm Önerileri) Raporu

2023

 

Çağın gereklerine uygun ve dünya ile rekabet edebilir bir eğitim, öğretim ve araştırma
altyapısı için üniversitelerin en azından kendi alanlarında üretilen bilgiye erişebilecek
ve bu bilgiyi 7/24 kullanıcılarının hizmetine sunabilecek altyapıya sahip olmaları gerekir. Bu altyapıdan yoksun bir üniversitede dünyanın bilgi ve deneyiminden
yeterince yararlanılamadığı ve hatta daha önce üretilmiş bilgi ve deneyimleri tekrar
üretmek üzere gereksiz yere zaman ve para harcandığı ileri sürülebilir. Oysa
dünyadaki söz sahibi üniversitelere bakıldığında, bu üniversitelerin kütüphanelerine
ciddi yatırımlar yaptıkları ve bu yatırımların sürdürülebilir olması için gerekli önlemleri
aldıkları görülür. Örnek vermek gerekirse; Avustralya ve Yeni Zelanda üniversite
kütüphanelerinin kurum başına ortalama yayın alım bütçesi 9.386.523 dolar, en
düşük yayın alım bütçesi ise 5.196.342 dolardır. American Research Library (ARL)
üyesi olan Amerika ve Kanada üniversitelerinde kurum başına ortalama yayın alım
bütçesi 10.388.129 dolar, en düşük yayın alım bütçesi ise 3.823.732 dolardır.
Kütüphane çalışanları açısından bakıldığında Avustralya ve Yeni Zelanda üniversite
kütüphanelerindeki en az personel sayısı 53, Amerika ve Kanada üniversitelerindeki
en az personel sayısı ise 117’dir.

Ülkemiz nüfusunun %42’si 0-24 yaş grubundadır. Sahip olduğumuz genç nüfus
nedeniyle üniversite eğitimine büyük bir talep vardır ve her yıl 2 milyona yakın genç
üniversiteye girmek için çaba göstermektedir. 2014 yılı verilerine göre ülkemizde bu
talebe cevap vermeye çalışan 104’ü devlet, 72’si vakıf olmak üzere toplam 176
üniversite vardır. Bu üniversitelerin 98’i 2006-2014 yılları arasında kurulmuştur. Çok
çeşitli alanlara yatırım yapmak zorunda olan yeni kurulmuş üniversiteler maalesef
kütüphaneler için yeterince kaynak ayıramamakta ve bu durum sonraki yıllarda da
düzeltilememektedir. Yeterli parasal kaynaklar, nitelikli personel, uygun mekanlar ve
araştırmayı destekleyecek nitelikte koleksiyonlar oluşturulabilmesi için standartlar
belirlenmesi ve bu standartların üniversitelerin kuruluşundan itibaren uygulanması
sorunun çözümü için gereklidir.

Standartların belirlenmesi önemlidir ancak tek başına yeterli değildir. Bu standartların
uygulanıp uygulanmadığı ilgili otoriteler tarafından düzenli olarak denetlenmeli ve
standartlara uyulmaması durumunda yaptırım uygulanmalıdır. Bu rapor
çerçevesinde, üniversite kütüphanelerinin sorunlarına çözüm üretmek amacıyla
hazırlanan standartların uygulanması durumunda, üniversite kütüphaneleri gelecek
10 yıl içerisinde makul sayılabilecek kütüphane altyapısına kavuşabilecektir.
Kütüphaneleri standartlar aracılığıyla belli bir seviyeye yükseltme çalışmalarına
paralel olarak, kütüphanelerin sahip oldukları kaynaklar ile deneyimlerini
paylaşmaları, daha etkin ve sonuç alıcı çalışmalar için ortak projeler üretme
konusunda teşvik edilmeleri gerekir. Kütüphaneler, elektronik kaynakların temininde
işbirliği amacıyla 2000 yılında oluşturulan Anadolu Üniversite Kütüphaneleri
Konsorsiyumunun (ANKOS) kuruluşundan beri, bu konuda yeterince deneyim
kazanmışlardır ve yeni işbirlikleri yapabilecek yeterliğe sahiptirler. ANKOS 14 yılda,
162 üyenin 92 veri tabanına 1.976 abonelik gerçekleştirdiği ve yılda 12 milyondan fazla tam metin makalenin indirilmesine aracılık eden bir organizasyon haline
gelmiştir.

Elektronik kaynakların temininde, ANKOS’un yanı sıra TÜBİTAK ULAKBİM tarafından,
Elektronik Kaynaklar Ulusal Akademik Lisansı (EKUAL) çalışmaları yürütülmektedir.
EKUAL Projesi, TÜBİTAK Bilim Kurulu’nun 19.11.2005 tarih ve 136 sayılı Kararı
doğrultusunda hayata geçirilmiştir. Bu proje ile Ülkemizde akademik bilgi üretiminin
etkinleştirilmesi, bilgi hizmetlerinin ulusal ölçekte yaygınlaştırılması, bilimsel bilgiye
erişimde araştırmacılar arasında fırsat eşitliği yaratılması hedeflenmiştir. EKUAL
kapsamında, alanında otorite 9 veri tabanından; Ülkemizdeki devlet ve vakıf
üniversiteleri, harp okulları, Harp Akademisi ve Polis Akademisi ile Kuzey Kıbrıs Türk
Cumhuriyetindeki üniversiteler yararlanmaktadır. 2013 yılında bu veri tabanlarından
20 milyon tam metin makale kullanımı ve 8 milyon bibliyografik tarama
gerçekleştirilmiştir.

ANKOS ve TÜBİTAK ULAKBİM çalışmaları çerçevesinde kazanılan deneyimler temel
alınarak, kütüphanelerin gelişimi hususunda çalışma yapmak üzere iyi bir ağ
oluşturulmalı ve bu ağın işleyişini düzenleyip denetleyecek mekanizmalar
kurulmalıdır.

Bilgi teknolojilerinin etkisiyle, bilginin üretimi ve yayını katlanarak artmakta, basılı
ortamdaki bilgi de giderek artan bir hızla elektronik ortama taşınmaktadır. Serbestçe
üretilen ve ağ üzerinden yayınlanan bilginin denetlenmesi mümkün değildir. Bu
nedenle, kişilere bilgi okuryazarlığı yeteneklerinin kazandırılması zorunluluk haline
gelmiştir. Hayat boyu öğrenmenin gerçekleşebilmesi için kişilere akademik
yaşamlarının başından itibaren bilgi okuryazarlığı yetenekleri kazandırılmalı, bilgi
okuryazarlığı eğitimi her düzeydeki müfredatın ayrılmaz bir parçası olarak
uygulanmalıdır. Aksi taktirde denetimsiz biçimde ve çığ gibi büyüyen bilgi yığınlarının
içinden ihtiyaç duyulan bilginin çeşitli tür ve biçimdeki kaynaklardan aranması,
bulunması, değerlendirilmesi ve etik ilkeler doğrultusunda kullanımı giderek daha
büyük sorun olacaktır. Bu nedenle, kütüphaneler yükseköğretimin vazgeçilmez bir
parçası olarak kabul edilmeli ve kütüphaneciler, eğitim-öğretim ve araştırmanın
içinde daha aktif olarak yer almalıdırlar.

2023’e Doğru Türkiye’de Üniversite Kütüphaneleri (Mevcut Durum, Sorunlar, Standartlar Ve Çözüm Önerileri) Raporu

 


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s

Categories

%d bloggers like this: