Posted by: bluesyemre | April 16, 2021

Kundura Hafıza

Günümüzde film ve dizi platolarıyla bilinen Beykoz Kundura, Osmanlı İmparatorluğu ve Cumhuriyet dönemini kapsayan zengin bir geçmişe sahip. Osmanlı döneminde deri ve kâğıt imalathanelerinin bulunduğu bu alan, Cumhuriyet’ten sonra 1999 yılına dek faaliyetlerine Sümerbank Beykoz Deri ve Kundura Fabrikası olarak devam etti. Beykoz Kundura, deri ve ayakkabı üretilen dönemde iş alanlarının yanı sıra kreş, lokal, sinema, sağlık ocağı, kütüphane gibi birimleriyle nüfusu üç bini bulan bir yaşam alanıydı. Bu özelliğiyle Beykoz’un toplumsal ve ekonomik yapısında önemli bir rol oynuyordu.

Kundura Hafıza işte bu endüstriyel ve kültürel miras alanını daha iyi anlamak ve geçmişte Beykoz Kundura’yı şekillendirmiş, geliştirmiş ve Türkiye ekonomisinde önemli bir noktaya taşımış kişilerin anısını yaşatmak amacıyla hayata geçirilmiş bir arşiv çalışmasını temsil ediyor.

Beykoz Kundura’nın tarihini araştıran Kundura Hafıza projesinde elde edilen verilerden oluşturulan bir seçki Marangozhane’de sergileniyor. Sümerbank döneminde marangozhane olarak kullanılan bu mekânda, Beykoz Kundura’nın geçmişine dair bilgi ve belgelere ulaşmak mümkün. Fabrikadan kalan kâğıt malzemeler, plan ve çizimler, afişler, makineler ve reklam ilanları gibi verilerin arşivlendiği Marangozhane, bu özelliğiyle Kundura Hafıza’yı bir sözlü tarih projesi olmaktan çok daha ötesine taşıyor. Nitekim sergi alanında kreş bölümünden kalan bir bebek yatağından eski bir dikiş makinesine kadar fabrikanın anısını taşıyan birçok eşya yer alıyor.

Beykoz Kundura’nın asırlık tarihindeki izleri bir sözlü tarih projesi olarak yaşatan Kundura Hafıza, bunu yaparken fabrikada çalışmış işçi, memur ve ailelerin anlatılarından yola çıkıyor. 2015 yılında başlayan çalışma kapsamında Beykoz Kundura’nın kapısı bir kez daha eski fabrika çalışanlarına açıldı. Bireysel görüşmelerle fabrika çalışanları dinlendi ve onlara ait 1500’e yakın fotoğraf, yüzlerce gazete kupürü ve çeşitli belgelerle Kundura Hafıza Arşivi oluşturuldu. Her kademeden memur ve işçilerin yanı sıra şoför, itfaiye ekibi, kaptan gibi diğer eski fabrika çalışanları ve yakınları da dahil olmak üzere yaklaşık 200 kişiyle görüşüldü. Kundura Hafıza çalışmaları kapsamında devam eden bu görüşmelerde fabrikanın genel işleyişi, üretim biçimi ve miktarı, teknolojik gelişmeler ve çalışma koşullarının yanı sıra fabrikada sosyal yaşam ve aidiyet duygusu, çalışanlara tanınan haklar, lojman yaşamı, kreş, sinema ve konser gibi sosyal etkinlikler ile çalışanlar arasında kurulan ilişkilere de odaklanıldı.

“(…) Motor yanaşınca derileri kalaslarla çıkarıyorduk. Her şeyi öyle taşıyorduk. İki tane hülasa çuvalı, her biri 90 kilodan 180 kilo. Sırtımızda semer, iki kişi kaldırırdık 1955 senesinde. Sonraları vinç geldi, makineler geldi, insan gücü gitti. Her şey kolaylaştı. İşte böyle hanım kızım; 26 sene, 6 ay, 17 gün…”
Hasan Yeşiltaş 1956-1981 yılları arasında 26 yıl Kireçlik bölümünde çalıştı.
2015 yılında Tarih Vakfı işbirliğiyle başlayan ve 2016 yılından itibaren Kundura Hafıza ekibiyle sürdürülen bu beşeri-endüstriyel arkeolojik kazı çalışmasında devlet ve üniversite arşivleri ile gazete arşivlerinden derlenen bilgi ve belgeler de Kundura Hafıza arşivine dahil ediliyor. Bu kapsamda ünlü şair Cahit Sıtkı Tarancı’nın 1937 yılında fabrikaya yaptığı iş başvuru belgesi de gün yüzüne çıkarıldı. Henüz “Otuz Beş Yaş” şiiri yazılmamışken yapılan bu başvuru belgesinde Tarancı, “İstediğiniz Maaş Nedir?” sorusuna “Ne layık görülürse.” cevabını veriyor…

https://www.kundurahafiza.com/

https://beykozkundura.com/kundura-hafiza


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Categories

%d bloggers like this: